کتابخانه دیجیتـــــــال آستان قدس رضوی

Digital Library of Astan-e Quds-e Razavi

پنجاه و هفتمین سه شنبه های فرهنگی  

 

 

همزمان با دهه مبارک کرامت پنجاه و هفتمین برنامه سه شنبه های فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار می شود ؛ قدیمی‎ترین نشریه‎های اسلامی، موجود در گنجینه رضوی - سه شنبه 3 تیر1399

 


 

سيد جمال‎الدين اسدآبادي؛ اولين روشفكر اسلامي است كه عالمان دینی را دعوت به فعاليت در عرصه مطبوعات کرد. در سال 1301ق با همکاری محمد عبده؛ از دوستان خود، مجله‎ای با عنوان «عروه‎الوثقی» در مصرمنتشرکرد. در سرمقاله اولین شماره با عنوان «فواید جریده»، اهمیت و ضرورت ارتباط مسلمانان، مخصوصاً جامعه روحانیت را از طریق مطبوعات، بیان و علمای دینی را به استفاده از این رسانه جمعی دعوت کرد. «حبل‎المتین کلکته» اولین بار مقاله‎هایی در حوزه اسلام به چاپ رساند و در زمینه اعتقادات و رویدادهای دینی روشنگری کرد. در ایران، استفاده از مطبوعات برای تبلیغ آموزه‎های دینی بسیار دیر اتفاق افتاد. شكل‎گيري نشريات ديني ایران، برمبناي مبارزه با الحاد و پاسخگويي به شبهات بوده است.

قديمي‏ترين نشريه ديني و اسلامي ايران که در گنجینه رضوی نگه‎داری می‎شود، مجله «الاسلام» يا «گفتگوي صفاخانه اصفهان» است. اين نشريه به مدیر مسئولی محمدعلی لاریجانی(داعی الاسلام)، در رمضان 1320 به خط نستعليق و چاپ سنگي، در قطع 5/‎16×21 س.م. منتشر ‏شده است. محتوای نشریه گفتگوهای مدیر نشریه با مبلغان مسيحي است. «داعی الاسلام» در سر مقاله اولین شماره مجله، به علت انتشار نشریه اشاره می‎کند: «سال هاست دعات عیسوی می‎گفتند چرا اهل اسلام جواب ما را نمی‎دهند. با آنکه از دول فرنگستان به بلدان اسلامی می‎آییم و اداره دعوت مفتوح می‎نماییم کرورها در هر سال مخارج این کار می‎کنیم. در هر سال کتب فراوان در رد اسلام طبع می‎کنیم و به دست اهل اسلام می‎دهیم، از این جهت از غره شهر جمادی‎الاخر1320 در اصفهان به امر جناب مستطاب حاجی الشریعه الغراء ... آقای حاج شیخ نورالله ثقه‎الاسلام دامت برکاته اداره دعوت اسلامیه مسیحیان و دعوت ایشان تحریر می‎شود و در ایناوراق برای انتفاع مسیحیان و مسلمانان دور مندرج می‎گردد.». «الاسلام» پس از چاپ اولین شماره، به‎دستور حاکم اصفهان که از جدال‎های مذهبی می‎ترسید و رنجش کشورهای مسیحی را برنمی‎تابید توقیف شد. البته پس از پنج ماه به‎دستور مظفرالدین شاه چاپ آن از سرگرفته شد. از این نشریه 38 شماره، طی 4 سال به چاپ رسید. با عزیمت داعی‎الاسلام به هند، از رمضان 1324، مجله «دعوت‎الاسلام» جایگزین آن گردید و به مدت 2 سال چاپ شد. .

سال 1321ق، محمد بهجت دزفولی، مجله «دعوه‎الحق» را چاپ کرد که محتوای آن مقاله‎هایی درباره حقایق دین اسلام و منافع مربوط به مسلمانان؛ شامل اخلاق، عبادات، سیاست و احکام است. سال 1325ق در آغازین روزهای پس از انقلاب مشروطه، نشریه‎های دینی «شهرآشوب» توسط علی‎اکبر عشقی و «شجره خبیثه کفر و شجره طیبه ایمان» توسط آقا ميرزا جواد بن محمدصادق تهراني، در تهران به زبان فارسی منتشر شدند. سال 1327ق محمد محلاتی، اولین مجله فارسی زبان خارج از کشور را با نام «الغری» در نجف اشرف به چاپ رساند. «درّه النجف» نیز مجله‎ای فارسی با همان خط و مشی مجلۀ «الغری» و به‎مدیریت محمد محلاتی بود. سال 1331ق عبدالعلي مازندراني لاريجاني، مجله «الاسلام» را ابتدا در نجف و سپس در تهران منتشر کرد.

سال 1338ق، «الكمال»؛ نخستين مجله ديني در مشهد، توسط ميرزا فضل‎ا... آل داوود؛ بدايع نگار آستان قدس رضوي منتشر شد. با انتشار اين نشريه، براي اولين بار در تاريخ مطبوعات ايران، نسخه‏هايي از مجله «الكمال» به‎صورت وقف و به‎رسم امانت در اختيار عموم مردم قرار گرفت. علما توصیه می‎کردند برای ترویج دین، این نشریه را مشترک شوند. سال 1346ق/ 1306ش، نشریه «الدین والحیوه» نخستین نشریه اسلامی دوره پهلوی، توسط میرزا علی مقدس در تبریز چاپ شد. نشریه «کوکب درخشان» نیز در همین سال توسط میرزا احمد جواهری منتشر گردید. سال 1307ش، نشریه‎های «اخوت»؛ توسط حاج عبدالله مستشارعلی(نعمتی) و «دعوت اسلامی» توسط محمدتقی واحدی در کرمانشاه منتشر شدند. سال 1308ش، «نداي ترقي»؛ دومين نشريه اسلامي مشهد، که به مباحث ديني، اخلاقي و علمي مي‏پرداخت، توسط عباس خان عظيم‎زاده و سيد محمدعلي نجفيان رضوي منتشر گردید.

سال 1323ش، نشریه «آیین اسلام» (که حاج سراج انصاری یکی از اعضای هئیت تحریریه آن است)، با هدف تجدید حیات اسلام، توسط نصرت‎الله نوریانی به چاپ رسید. در سال1327 و 1328ش، مهدی سراج انصاری که از او با نام پدر مطبوعات اسلامی یاد می‎شود، دو نشریه «اتحادیه مسلمین» و «مسلمین» را در تهران به چاپ رساند. مجله «درس‎هایی از مکتب اسلام»، قدیمی‎ترین نشریه اسلامی در حال انتشار ایران است که با بیش از نیم قرن انتشار، توسط نویسندگانی چون علی دوانی، آیت‎الله مکارم شیرازی، سید هادی خسروشاهی و فخرالدين حجازي در قم به چاپ رسیده است.

در تاریخ 120 ساله مطبوعات دینی کشور، بیش از 1500 عنوان نشریه چاپ شده است که تا کنون حدود 80 درصد این عناوین در آرشیوها و کتابخانه‎ها مشاهده شده‎اند.

درآرشیو مطبوعات گنجینه رضوی، به عنوان یکی از بزرگترین آرشیوهای مطبوعاتی کشور، بالغ بر 33 هزار نشریه نگه‎داری می‎شود که 1300 عنوان آن، نشریه اسلامی است. از این تعداد، 900 عنوان آن به زبان فارسی، 340 عنوان به زبان عربی، 95 عنوان به زبان اردو و 50 عنوان به زبان‎های لاتین است. قدیمی‎ترین نشریه اسلامی گنجینه رضوی، دوره کامل مجله «الاسلام» مربوط به سال 1320ق است که داعی الاسلام منتشر کرده است. 105 عنوان نشریه موجود، در دوره قاجار و پهلوی چاپ شده است. شهر تهران با 380 عنوان نشریه، بیشترین تعداد و شهرهای قم و مشهد هر یک با 209 و 126 عنوان نشریه اسلامی بالاترین رقم چاپ نشریه را داشته‎اند. چاپ نشریه‎های قرآنی در حوزه اسلام بیشترین آمار را به خود اختصاد داده و فقه، اخلاق و کلام نیز در رتبه‎های بعدی قرار دارند. بالغ بر 70 عنوان از نشریه‎های دینی موجود در این آرشیو نایاب و منحصر به‎فرد هستند و کمتر نسخه‎ای از آنها در جای دیگر دیده شده است. «ناطق اسلام»، «ترویج اسلام»، «رهروان سمیه»، «العلم»، «آیین برادری» از جمله این عناوین هستند.

کتاب اسناد حضور زنان در آستان قدس رضوی

 

چکیده

 

هر ساله زوار بسیاری حرم مطهر امام رضا(ع) را زیارت می کنند؛ خیل عظیم این جمعیت باعث شده تا خدماتی برای رفاه زائران صورت بگیرد. این خدمات تمامی گروهها را در بر می گیرد. به طوری که از گذشته برای رفاه حال زائران زن، خدماتی توسط بانوان برای ایشان ایجاد گردید.

کتاب حاضر قصد دارد تا با معرفی اسناد، حضور زنان را در حرم مطهر در دوره های مختلف نشان دهد. این کتاب در بخش اول به معرفی اسناد مشاغل زنان درحرم مطهر امام رضا (ع) می پردازد که در دوره زمانی صفویه تا پهلوی اول وجود داشته است. این مشاغل شامل زنان شاغل در روضه منوره(زیارت نامه خوان،کفشبان، بخور سوز، ضابطان و جاروکشان،کنیزها و خادمان)، دارالشفا(خادم بیماران، عزب دارالشفا، بیماردار و داروساز)، پرورشگاه آستان قدس، دبستان رضوی، متولیان زن در موقوفات آستان قدس و مشاغل اداری زنان می شود. برای مشاغل مزبور، نمونه اسناد به همراه بازخوانی درج شده است.

بخش دوم کتاب به معرفی اسناد نذورات و موقوفات زنان به حرم مطهر که شامل اسناد زنان واقف و نذرکننده در دوره های صفوی، افشار و قاجار می باشد اختصاص دارد.

برای خرید و دریافت فایل الکترونیکی کتاب مزبور اینجا کلیک کنید.

تهیه و پژوهش: سید رضا صداقت حسینی- جواد فرهمندنژاد

  

تعداد کل فراداده ها

2,021,678

تعداد منبع دیجیتال

147,571,032

logo-samandehi
کتابخانه دیجیتــــــــال آستان قدس رضوی

کتابخانه دیجیتــــــــال آستان قدس رضوی

Digital Library of Astan-e Quds-e Razavi

digital.aqr.ir

کلیه حقوق این سایت مربوط به آستان قدس رضوی می باشد .